Kadın hastalıkları ve doğum doktorları, gebeliğin sağlıklı ilerleyip ilerlemediğini erken haftalardan itibaren takip eder. Normal bir gebelikte döllenmiş yumurta rahim içine yerleşir. Ancak bazı durumlarda embriyo rahim dışında bir bölgeye tutunur. Bu duruma dış gebelik ve diğer bir adıyla ektopik gebelik denir.
Dış gebelik, döllenmiş yumurtanın çoğunlukla fallop tüplerine, nadiren yumurtalık, rahim ağzı veya karın içine yerleşmesi durumudur. Rahim dışındaki dokular gebeliğin gelişimine uygun olmadığı için bu durum ilerleyen haftalarda ciddi sağlık riskleri oluşturabilir. Erken tanı ve tedavi hayati önem taşır.
Toplumda dış gebelik görülme sıklığı yaklaşık olarak %1–2 civarındadır. Daha önce dış gebelik geçirenler, tüp ameliyatı olanlar veya pelvik enfeksiyon öyküsü bulunan kadınlarda risk artabilir. Bu nedenle dış gebelik yaşayan kadınlar sonraki gebeliklerinde daha yakından takip edilir.
Dış Gebelik Neden Olur?
Dış gebelik genellikle hormonal dengesizlikler, fallop tüpünün iltihap kaynaklı hasar görmesi ya da döllenmiş yumurtanın anormal gelişimi nedeniyle, döllenen yumurtanın uterusa giderken sıkışması sonucu meydana gelir.
Normal şartlarda embriyo fallop tüplerinden geçerek rahim içine ulaşır fakat tüplerdeki daralma, tıkanıklık ya da fonksiyon bozukluğu bu süreci engelleyebilir. Bu durumda embriyo rahim içine ilerleyemeyerek tüpe yerleşir ve dış gebelik oluşur.
Dış gebelikteki en sık neden fallop tüplerinde hasar veya tıkanıklıktır. Tüplerdeki bu hasar çoğunlukla enfeksiyon, geçirilmiş cerrahi işlemler ya da endometriozis gibi durumlara bağlı gelişir.
Dış gebelik oluşumunda risk faktörleri şunlardır:
Daha önce dış gebelik geçirmiş olmak
Endometriozis öyküsü
Pelvik inflamatuar hastalık
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar
Pelvik veya abdominal cerrahi prosedür geçmişi
Tüp cerrahisi öyküsü
Tüp bebek tedavileri
Rahim içi araç kullanımı sırasında oluşan gebelikler
Sigara kullanımı
35 yaş ve üzeri olmak
Özellikle daha önce dış gebelik yaşayan kadınlar için tekrar etme riski artabilir. Bu nedenle risk grubunda yer alan kişilerin gebelik planladıklarında erken dönemde doktor kontrolüne gitmeleri önemlidir.
Dış Gebelik Belirtileri Nelerdir?
Dış gebelik belirtileri erken dönemde normal gebelikle büyük benzerlik gösterebilir. Adet gecikmesi, gebelik testlerinin pozitif çıkması, bulantı, kusma ve memelerde hassasiyet gibi bulgular hem normal gebelikte hem de dış gebelikte görülebilir. Bu nedenle dış gebelik, anne adayları için en sık normal hamilelikle karıştırılan durumlardan biridir ve çoğu zaman dış gebelik şüphesi ancak ağrı ve kanama gibi belirtilerle ortaya çıkar.
İlerleyen günlerde daha belirgin ve uyarıcı şikâyetler gelişebilir. En yaygın dış gebelik belirtileri şunlardır:
Alt karın tarafında şiddetli ağrı:
Tipik olarak karnın bir tarafında şiddetli ve kalıcı bir ağrı görülür. Ağrı zaman zaman bıçak saplanması benzeri keskin şekilde tarif edilir ve karın, omuz ya da boyun bölgesine yayılabilir.
Vajinal kanama ve kahverengi sulu akıntı:
Vajinal kanama normal adet kanamasından farklıdır. Parlak kırmızı ya da koyu renkte olabilir ve lekelenme şeklinde görülebilir.
Omuz ucu ağrısı:
Omzun bittiği ve kolun başladığı noktada hissedilir. Genellikle uzanırken artar. Bu durum, iç kanamaya bağlı olarak diyaframın tahriş olması sonucu gelişebilir ve önemli bir uyarı işaretidir.
Rektal basınç ve bağırsak ağrısı:
İdrar veya dışkılama sırasında ağrı hissedilebilir. Rektum çevresinde basınç oluşabilir.
İshal ve kusma:
Dış gebelik bazen gastrointestinal bir hastalığı taklit edebilir. İshal ve kusma görülebilir.
Bel ağrısı
Kilo kaybı:
Tanı gecikirse ve kanama devam ederse kilo kaybı yaşanabilir.
Baş dönmesi ve bayılma:
İç kanamaya bağlı olarak baş dönmesi, halsizlik ve bayılma görülebilir.
Bir fallop tüpü patladığında ani ve çok şiddetli alt karın ağrısı ortaya çıkar. Bu durum tıbbi bir acildir. Şiddetli ağrı, bayılma veya yoğun kanama varsa vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurulmalıdır.
Dış Gebelik Nasıl Teşhis Edilir?
Dış gebelik sadece fiziksel muayene ile teşhis edilemez. Tanıda en önemli kriterlerden biri kanda ölçülen dış gebelik beta hCG değerleri ve hormonun artış hızıdır. Normal gebelikte beta-hCG hormonu 48 saatte bir yaklaşık iki katına çıkarak düzenli bir artış gösterir. Ancak dış gebelikte bu artış genellikle beklenen düzeyde olmaz, yavaş ilerler ya da sabit kalabilir. Tanıda kullanılan temel yöntemler şunlardır: Kanda beta-hCG takibi (2 gün arayla tekrar ölçüm)Progesteron düzeyinin değerlendirilmesiTransvajinal ultrasonografiKlinik muayene Beta-hCG seviyeleri iki günlük sürede aynı kalıyor veya uygun oranlarda artmıyorsa ve değer 1500 mIU/mL’nin üzerine çıkmasına rağmen vajinal ultrasonda rahim içinde gebelik kesesi görünmüyorsa dış gebelik düşünülebilir. Fakat beta-hCG hormonunun yüksek olması tek başına gebeliğin rahim içinde olduğunu göstermez. Dış gebelikte de beta-hCG yüksek çıkabilir. Bu nedenle tanı için sadece tek bir ölçüm yeterli değildir. Testin 48 saat arayla tekrarlanması ve ultrasonografi ile birlikte değerlendirilmesi gerekir. Dış gebelik şüphesi varsa zaman kaybetmeden bir kadın doğum uzmanına başvurulması ve gerekli tetkiklerin hızlıca yapılması hayati önem taşır. Riskli, karmaşık veya tanının netleşmediği durumlarda takip sürecine perinatoloji bölümü de dahil edilebilir.
Boş Gebelik, Kimyasal Gebelik ve Dış Gebelik Aynı Şey mi?
Gebelik sürecinde en sık karıştırılan durumlardan biri boş gebelik ile dış gebelik arasındaki fark, diğeri ise kimyasal gebelik ve dış gebelik farkıdır. Bu üç durumun ortak noktası sağlıklı bir gebeliğin ilerleyememesidir; ancak yerleşim yeri ve gelişim süreci açısından önemli farklılıklar bulunur. Boş gebelik (anembriyonik gebelik): Gebelik rahim içindedir ancak embriyo gelişmez. Ultrasonda gebelik kesesi görülür fakat embriyo izlenmez. Yani yerleşim normaldir, gelişim anormaldir. Kimyasal gebelik: Embriyo çok erken dönemde rahim içine tutunur ancak kısa sürede gelişimi durur. Beta-hCG testi pozitif çıkar fakat değerler hızla düşer ve ultrasonda gebelik kesesi genellikle görülmez. Oldukça erken haftalarda düşükle sonuçlanır. Dış gebelik: Embriyo rahim içine değil, en sık fallop tüplerine yerleşir. Beta-hCG pozitif olabilir ancak artış hızı genellikle normal değildir. Tedavi edilmezse tüp yırtılması ve iç kanama gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Dış Gebelik Tedavisi Dış gebelik tedavisi, hastanın genel durumuna, gebeliğin haftasına, beta-hCG düzeyine ve tüpün hasar durumuna göre planlanır. Dış gebelik tespit edildiğinde üç temel tedavi yaklaşımı vardır: ilaç tedavisi, cerrahi tedavi ve uygun vakalarda yakın takip.
Boş Gebelik, Kimyasal Gebelik ve Dış Gebelik Aynı Şey mi?
Dış Gebelik Tedavisi
İlaç Tedavisi (Metotreksat)
Erken tanı konulan, tüp yırtılması olmayan ve genel durumu stabil hastalarda metotreksat enjeksiyonu tercih edilebilir. Metotreksat, hızla bölünen gebelik hücrelerinin büyümesini durduran ve ortadan kaldıran bir ilaçtır. Enjeksiyon şeklinde uygulanır. Tedavi sürecinde: Hastanın yakından izlenmesi gerekir.Beta-hCG değerleri düzenli aralıklarla kontrol edilir.İlacın etkili olup olmadığı kan testleriyle takip edilir.İlaç tedavisi başarılı olursa cerrahiye gerek kalmaz. Ancak beta-hCG düşmez veya klinik tablo kötüleşirse cerrahiye geçilebilir.
Cerrahi Tedavi
Cerrahi Tedavi
İlaç tedavisine uygun olmayan, ilaçtan yanıt alınamayan ya da acil durumu bulunan hastalarda cerrahi tedavi uygulanır. Çoğunlukla kapalı yöntem olan laparoskopik cerrahi tercih edilir. Patlamamış (rüptüre olmamış) bir tüp varsa küçük bir kesi ile dış gebelik materyali temizlenip tüp korunabilir. Tüp ciddi hasarlıysa ya da kontrol edilemeyen kanama varsa tüpün alınması (salpenjektomi) gerekebilir. 5 cm’den büyük dış gebeliklerde veya aynı tüpte tekrarlayan dış gebelik durumlarında tüpün tamamen alınması önerilebilir. Şok ya da pre-şok tablosunda, yoğun kan kaybı olan hastalarda zaman kaybetmemek için açık cerrahi uygulanabilir. Yakın Takip (Bekleme Yöntemi) Bazı çok erken ve beta-hCG değerleri düşük olan, klinik olarak stabil hastalarda doktor kontrolünde yakın takip tercih edilebilir. Bu yöntemde düzenli kan testleri ve ultrason ile süreç izlenir. Sık Sorulan Sorular
Dış gebelik kaçıncı haftada belli olur?
Dış gebelik genellikle 5–6. gebelik haftasında belirti vermeye başlar. Adet gecikmesi sonrası yapılan gebelik testinin pozitif çıkması ve ardından kasık ağrısı ya da vajinal kanama görülmesiyle şüphe oluşur. Beta-hCG takibi ve transvajinal ultrason ile erken haftalarda tanı konulabilir.
Dış gebelik ameliyatı kaç saat sürer?
Dış gebelik ameliyatı genellikle 30 dakika ile 1,5 saat arasında sürer. Süre; gebeliğin yerleştiği bölgeye, tüpün durumuna ve hastanın genel sağlık durumuna göre değişir. Acil durumlarda süre uzayabilir.
Dış gebelik anneye zarar verir mi?
Tedavi edilmezse ciddi zarar verebilir. Fallop tüpünün yırtılması iç kanamaya yol açabilir ve hayati risk oluşturabilir. Erken teşhis ve uygun tedavi ile bu riskler büyük ölçüde önlenebilir.
Dış gebelikte kese görünür mü?
Genellikle rahim içinde gebelik kesesi görülmez. Beta-hCG değeri 1500 mIU/mL’nin üzerine çıkmasına rağmen ultrasonda rahim içinde kese izlenmiyorsa dış gebelikten şüphelenilir. Bazı durumlarda tüp içinde kitle görünümü saptanabilir.
Dış gebelik kendiliğinden düşer mi?
Nadir durumlarda ve beta-hCG değerleri düşükse dış gebelik kendiliğinden sonlanabilir. Ancak bu durum mutlaka doktor kontrolünde takip edilmelidir. Kontrolsüz beklemek tehlikeli olabilir.
Dış gebelik yaşayan biri tekrar hamile kalabilir mi?
Evet, kalabilir. Tek tüpün sağlam olması doğal gebelik için yeterli olabilir. Ancak daha önce dış gebelik yaşayan kişilerde tekrar etme riski bulunduğuiçin yeni bir gebelikte erken dönemde kadın doğum uzmanına başvurulması önemlidir.
Yorumlar (0)
Konuya yorum yazarak kvkk kapsamında yorumunuz ve kişisel bilgilerinizin paylaşımına izin vermiş sayılırsınız.