Düşük ayak, ayak bileğinin aşağıya sarkması ve parmak ucunun düzgün şekilde kalkamaması ile karakterize edilen bir kas ve sinir problemidir. Ortopedi ve travmatoloji bölümü uzmanları, ayağın normal hareketini engelleyen durumları değerlendirerek tanı koyar. Düşük ayak genellikle ayak bileği ve baldır kaslarını kontrol eden sinirlerde hasar, kas zayıflığı veya travma sonucu ortaya çıkar. En sık peroneal sinir hasarı düşük ayağın temel nedenlerinden biridir.

 

Düşük ayak sendromu, kas veya sinir hasarına bağlı olarak ayakta dorsifleksiyon ve eversiyon kaybı anlamına gelir; yani ayağı bilekten yukarı doğru kaldırma ve dışarı doğru oynatma yetisinin kaybıdır. Ayak bileğine dorsifleksiyon yaptıran kası innerve eden sinir peroneal sinirdir. Peroneal sinirde veya bu sinirin innerve ettiği kaslarda meydana gelen problemler, düşük ayak tablosunun ortaya çıkmasına sebep olur.

Düşük Ayak Belirtileri Nelerdir?

Düşük ayak, kişinin günlük yaşamını etkileyen belirgin semptomlarla kendini gösterir. Hastalar genellikle ‘’ yürürken yalpalıyorum, ayağımı attıra attıra yürüyorum, yürürken ayağım takılıyor, sık sık düşüyorum ‘’ gibi şikâyetlerle başvururlar. Ayak bileği tam olarak oynatılamadığı için adımlama ve topuğun yere değmesi sorunludur, parmaklar yere sürünür. Yürüme ancak kalça veya diz ekleminin aşırı hareketi ile gerçekleştirilebilir. Bu durum zamanla bu eklemlere ve sağlam ayağa daha fazla yük bindirir; kamburluk gibi postür bozuklukları ve sağlam tarafta ağrılar gelişebilir. Etkilenen ayakta kas kütlesinin azalmasına bağlı küçülme ve bacak kısalığı gözlemlenebilir.
 
Düşük ayak belirtileri ayrıca şunları içerir:
 
Ayak ucunu kaldıramama ve yürürken sürükleme
Düşük ayak refleksi ile topuk ve parmak hareketlerinde zorluk
Ayakta denge bozukluğu
Yorgunluk ve yürüyüş sırasında kas ağrısı
Enjeksiyon sonrası düşük ayak oluşması nadiren görülebilir
Bazı hastalarda düşük ayak, menisküs gibi ek eklem sorunlarıyla birlikte görülebilir; bu nedenle detaylı bir değerlendirme önemlidir.

Düşük Ayak Nasıl Olur? 

Düşük ayak, ayak bileğinin yukarı kalkamaması ve parmakların düzgün şekilde hareket edememesi ile kendini gösterir. Genellikle aşağıdaki durumlarda ortaya çıkar:
 
Peroneal sinir hasarı: Diz veya bacak travmaları, fibula baş veya gövde kırıkları, diz ve kırık ameliyatları sonrasında peroneal sinirin sıkışması veya direkt yaralanması düşük ayağın en yaygın nedenlerinden biridir.
 
Beyin ve spinal kord hastalıkları: İnme geçiren kişilerde, Multiple Skleroz veya Serebral Palsi gibi santral sinir sistemi hastalıklarında düşük ayak gelişebilir. Ayrıca genetik bir bozukluk olan Charcot Marie Tooth Hastalığı’nda da peroneal sinir ve kaslarda ilerleyici zayıflık sonucu düşük ayak görülebilir.
 
Sinir hasarı bel fıtığına bağlı olarak da ortaya çıkabilir. Özellikle L4-L5 arası fıtıklarda çıkan sinirler peroneal sinire ulaşır ve tedavi edilmeyen fıtıklar düşük ayakla sonuçlanabilir. Ani düşük ayak, bacaklarda güçsüzlük ve idrar kaçırma ile birlikte Cauda Equina Sendromu’nun belirtisi olabilir. Beyin veya omurga tümörleri de nadiren düşük ayağa yol açabilir.
 
Kas ve iskelet sistemi bozuklukları: Musküler Distrofi, ALS gibi ilerleyici kas ve sinir hastalıklarında düşük ayak görülebilir. Ayrıca çocuk felci sonrası sinir tutulumunda da sık rastlanır.
 
Kas zayıflığı veya felçler: Uzun süreli yatak istirahati sonrası kas erimesi veya cerrahi ve ilaç kaynaklı kas güçsüzlükleri düşük ayağa neden olabilir.
 
Cerrahi müdahaleler, bazı ilaçlar ya da enfeksiyon sonrası düşük ayak gelişebilir. Bu nedenle nedenin doğru tespiti, tedavi planının belirlenmesi için kritik öneme sahiptir.

Düşük Ayak Tanısı Nasıl Konulur?

Düşük ayak tanısı genellikle doktorunuzun yaptığı fiziksel ve nörolojik muayene sırasında konur. Hastalar genellikle her iki topukları üzerinde yürüme egzersizini gerçekleştiremezler ve ayak bileği hareketleri ile kas gücü dikkatle değerlendirilir.
 
Fiziksel muayene sonrasında düşük ayağın sebebine yönelik tetkikler yapılır. Kırık veya diz hasarından şüpheleniliyorsa röntgen grafileri, bel fıtığı veya omurilik hasarından şüpheleniliyorsa MR veya tomografi, kas ve iskelet sistemi bozukluklarından şüpheleniliyorsa EMG testleri uygulanır.

Düşük Ayak Tedavileri 

Düşük ayak tedavisinde öncelik, nedenin ortadan kaldırılması ve fonksiyon kaybının önlenmesidir. Ani gelişen düşük ayak olgularında özellikle bel fıtığına bağlı Cauda Equina Sendromu durumunda acil cerrahi müdahale ile tablo geri döndürülebilir. İlk 24–48 saat içinde yapılan müdahale, ağrı, kuvvet kaybı ve idrar kaçırma gibi belirtilerin geri dönüşünü sağlayabilir. Bu nedenle belirtiler görüldüğünde vakit kaybetmeden bir Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı’na başvurmak çok önemlidir.
 
Acil cerrahi ile geri döndürülemeyen irreversible düşük ayak sendromunun tedavisi:
 
Atel ve splintler: Ayağı normal pozisyonda tutarak yürümeyi kolaylaştırabilir, eklemlere binen yükü azaltabilir ve düşme riskini engelleyebilir. Özellikle düşük ayak AFO’su kullanımı, ayağın doğru pozisyonda kalmasını sağlayarak parmakların yere sürtünmesini önler ve düşme riskini azaltır. Düşük ayak aparatları düşük ayağa bağlı postür bozukluklarını önlemeye ve diğer sağlam eklemlerin zarar görmesini engellemeye yardımcı olur.
 
Fiziksel terapi ve düşük ayak egzersizleri: Ayağa dorsifleksiyon yaptıran kasları çalıştırır, kas zayıflığını önler ve yürümeyi kolaylaştırır. Düşük ayak egzersizleri, geri döndürülemez hasarlı olgularda bile diğer bacak ve eklemlerin aşırı yüklenmesini engeller.
 
Sinir terapisi: Fonksiyonel elektrik stimülasyonu (FES) cihazı ile peroneal sinir uyarılır ve hastanın yardımsız yürüyebilmesi sağlanır. FES kalp pili, aktif kanser, hamilelik veya kontrolsüz epilepsi ataklarında kullanılamaz.
 
Cerrahi tedavi: Tendon transferi gibi yöntemlerle posterior tibialis kası, anterior çalışmayan kaslara transfer edilerek fonksiyon kazandırılabilir.

Düşük Ayak Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Düşük ayak ameliyatları, genellikle kas veya tendon transferi, sinir onarımı veya stabilize edici aparat yerleştirilmesi şeklinde uygulanır:
 
Tendon transferi: Posterior tibialis kasının tendonunun kesilerek anterior çalışmayan kaslara transfer edilmesiyle ayağın dorsifleksiyonu sağlanır.
 
Sinir cerrahisi: Peroneal sinirin sıkıştığı veya hasar gördüğü bölgelerde onarım yapılabilir.
 
Destekleyici operasyonlar: Ayak bileği stabilizasyonu veya kalıcı ortopedik aparat yerleştirilmesi ile yürüyüş ve denge desteklenir.
 
Ameliyat sonrası fizik tedavi ile kas ve sinir fonksiyonları desteklenir, hastanın ayağı normal pozisyonda hareket edebilir ve yaşam kalitesi artabilir.
 

Sık Sorulan Sorular

Düşük ayak düzelir mi?

Düşük ayak, nedenine ve hasarın derecesine bağlı olarak düzelebilir. Ani gelişen ve cerrahi müdahale gereken durumlarda hızlı müdahale ile tablo geri döndürülebilir. Kronik veya geri döndürülemez hasarlarda ise fiziksel terapi, düşük ayak egzersizleri ve düşük ayak AFO kullanımı ile yaşam kalitesi artırılabilir.

Düşük ayak hangi kas zayıflığı ile olur?

Düşük ayak genellikle ayak bileğine dorsifleksiyon yaptıran kasların zayıflaması veya bu kasları innerve eden peroneal sinir hasarına bağlıdır. Posterior tibialis ve baldır kasları da bazı vakalarda etkilenebilir.

Düşük ayak kendiliğinden geçer mi?

Düşük ayak nadiren kendiliğinden geçer. Eğer sebep geçici sinir baskısı veya enjeksiyon sonrası oluşmuşsa hafif iyileşme görülebili, ancak çoğu durumda tedavi gerekir.

Düşük ayak ameliyatı ne kadar sürer?

Düşük ayak ameliyatları genellikle 1–2 saat sürer, operasyonun türüne ve ek prosedürlerin varlığına göre süre değişebilir. Tendon transferi veya sinir onarımı yapılan ameliyatlar sonrası fizik tedavi önemlidir.
 

Düşük ayak iyileşir mi? 

Düşük ayak tedavi ile kısmen veya tamamen iyileştirilebilir. Cerrahi müdahale ve fiziksel terapi ile kas ve sinir fonksiyonları desteklenerek yürüyüş ve denge yeniden kazanılabilir. Aparatlar ve egzersizler, kalıcı hasarı olanlarda da yaşam kalitesini artırır.